"Konya kentinde olağanüstü yapılar, çeşitli kişilere ait çok sayıda tablo ve resim var. Bunlar, öyle ki, bir konuşmadıkları kalıyor."
Antalya Patriği Makari

Mengücükler

Doğu Anadolu’da hüküm sürmüş bu Türk beyliğinin kurucusu kabul edilen Mengücük Gazi hakkında bilgimiz çok azdır.(Mengü:türkçe ‘ebedi’ anlamına gelmekte, “cük” ise küçültme ekidir).Mengücük Gazi’nin Malazgirt Savaşı’na iştirak ettiği ve bu savaştan sonra Sultan Alp Arslan’ın Anadolu’yu zapt etmek için görevlendirdiği beyler arasında bulunduğu ileri sürülmektedir. Mengücüklü Beyliği’nin kuruluşu hakkında kesin bir tarih vermek mümkün görünmüyorsa da, tahminen 464/1072’de kurulmuş ve bu tarihten itibaren Erzincan, Kemah ve Divriği’yi içine alan bölgede varlığını sürdürmüştür. Mengücük’ün oğlu İshak, genişleme siyaseti izleyen Artuklular’dan Belek’e karşı savaşmış, fakat bu savaşı kaybederek esir düşmüştü (1120). Daha sonra serbest bırakılmasına rağmen bu yenilgi İshak’ın siyasî hayatını sona erdiren bir darbe olmuş, muhtemelen bundan sonra Dânişmendliler’in himayesine girmişti. Emir İshak’ın ölümünden sonra Mengücüklü Beyliği esas olarak ikiye bölündü (536/1142). Oğullarından Davut Şah, Erzincan-Kemah; Süleyman Şah da Divriği kolunun ilk beyleri idiler.

 

Erzincan-Kemah kolundan Fahreddin Behram Şah (1162–1225) ülkesini gayet iyi idare etmiş, Erzincan onun zamanında önemli bir kültür ve ticaret merkezi haline gelmişti. Bu sırada Mencücüklü Beyliği, Türkiye Selçukluları Devleti’ne dahil olmuştu. Behram Şah 1202 yılında Sultan Rükneddin, II. Süleyman Şah ile Gürcistan seferine katıldı. Fakat bu Türk ordusu Gürcüler karşısında ağır bir yenilgiye uğradı. Behram Şah da tutsaklar arasında idi. Bununla beraber Gürcü kraliçesi Thamara ona iyi davranmış, fidye karşılığında onu serbest bırakmıştı. Behram Şah’ın oğlu II. Davut Şah’ın, Selçuklu sultanı I. Alâeddin Keykubad’a karşı bazı tertiplere girişmesi, kendisinin beyliği kaybetmesine sebep oldu. Sultan I. Alâeddin Keykubad, Erzurum seferi bahanesiyle Mengücükler’in bu kolunu ortadan kaldırdı (625/1228).

 

Mengücükler’in Divriği kolu hakkında bilgi çok azdır. Bu bilgiler de onların yaptığı sanat eserlerinden elde edilmektedir. Bu kolun beylerinden Seyfeddin Şahin Şah (öl.tah.593/1197) Türkiye Selçukluları’na tâbi idi. Onun türbesindeki kitabeden Alp, Kutlug, Tuğrul ve Tegin gibi Türkçe unvan ve lakaplar kullanıldığı anlaşılıyor. Bu kolun son hükümdarı Melik Salih’in ne zaman öldüğü ve bu beyliğin ne zaman sona erdiği şimdilik belli değildir. Moğol Sultanı Abaka, 1277 yılında Anadolu’ya geldiği ve Divriği’ye uğradığı zaman kaynaklar Mengücüklü hanedanından bahsetmiyorlar. Bu da Mengücükler’in Divriği kolunun bu yıldan daha önceki bir tarihte ortadan kalktığını gösteriyor.

 

Mengücükler birçok sanat eseri yaptırmışlar ve bunlardan özellikle Divriği’de bulunan bazıları zamanımıza kadar gelmiştir. Bu eserlerden biri Divriği’deki Kale Camii’dir ve 576/1180-1’de Şahin Şah b. Süleyman tarafından yaptırılmıştır. Yine aynı kasabadaki meşhur Ulu Camii de Mengücükler’den Ahmet Şah tarafından 626/1228-9 yılında inşa ettirilmiştir. Bu camiin kapıları sanat tarihi bakımından büyük önem taşımaktadır. Ulu Cami’nin minberini ve hisarın kapılarından birini de Ahmet Şah yaptırmıştır. Mengücüklü eserlerinden birisi de, Behram Şah’ın kızı Turan Melek tarafından Ulu Camii’ye bitişik olarak yaptırılan Darüşşifa’dır.

Haberler

Selçuklular Sergisi açıldı...

İHTİŞAMLI BİR İMPARATORLUK, GÖRKEMLİ BİR MİRAS

ASYEP 360 kapsamında ilk çekimler tamamlandı!...

Altı Anadolu Selçuklu yapısının 360 derecelik iç ve dış mekan görüntüleri ASYEP sayfasında erişime açıldı

Anadolu Selçuklu Uygarlığı ve ASYEP Çalışmaları Ko...

Anadolu Selçuklu Uygarlığı, eserleri ve ASYEP çalışmalarına ait bilgiler aktarıldı.

Osmanlı Beyliği Mimarisinde Anadolu Selçuklu Gelen...

Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünü 1996 yılında tamamlayan Doç. Dr Sema GÜNDÜZ KÜSKÜ’nün yazığı eser Osmanlı mimarisinde..

XVIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Ta...

22-25 Ekim 2014 tarihleri arasında Aydın’da, Adnan Menderes Üniversitesi Merkez Kampüsü’ndeki Atatürk Kongre Merkezi’nde, Sanat Tarihi Bölümü tarafından düzenlenecektir.

Cerrâh-Nâme...

15. yüzyılın başında yazılan/resmedilen minyatürlü bir eser olan Cerrah-name cerrahi yöntemlerden ve ağırlıklı olarak ilaç yapımı..


Tüm Haberler


Bizden Haberdar Olun!