"Selçuklular dönemi dinsel inanışları zamanın ve halkların alacalı karmaşasını dile getirmektedir. Selçuklular, insanlara, önyargısız, dinsel kör inançların üzerinde bakmayı çok önceden öğrenmişlerdir."
Vladimir Aleksandrovich Gordlevski

İsmaîl B. Rezzâz Cezerî

(Öl. XII-XIII. yüzyıl)

 

Yazdığı kitabın girişinde verdiği bilgiler dışında hayatı hakkında pek fazla bir şey bilinmeyen Cezerî; 1181-1206 yıları arasında Âmid'de (Diyarbakır) Artuklu hanedanının himayesinde bulunmuş; 1205'te tamamladığı Kitâb fî ma'rifeti'l-hiyeli'l-hendessiyye (el- câmi' beyne'l-'ilmi ve'l-'ameli'n-nâfi' fî sın'a'ati'l-hiyel) adlı ünlü eserini emir Nâsıruddin Mahmud'un isteği üzerine kaleme almıştır.

 

Altı kısma ayrılan kitabın ilk dört kısmı onar, son iki kısmı da beşer bölümden oluşmaktadır. Bu kısımlar su saatleri ve kandil saatleri, ziyafetlerde kullanılan kaplar ve sürahiler, el yıkama ve kan alma için kullanılan kaplar, çeşmeler ve mekanik yollarla hareket eden (otomatik) müzik aletleri, su pompalayan makineler, muhtelif aletler üzerinedir. Kitapta her aletin şekli renkli mürekkeplerle çizilmiş ve çalışması ayrıntılı olarak izah edilmiştir; bu ayrıntılar da çeşitli renklerle gösterilmiştir. Metinde aletlerin genel açıklaması verildikten sonra imal sırasına göre parçaların teker teker yapımı anlatılarak bunların montaj usulü açıklanmış ve en sonra da o aletin çalışması hakkında bilgi verilmiştir.

 

Eserin bazı bölümleri ilk defa E. Wiedemann ve F. Hauser tarafından Almanca'ya çevrilerek muhtelif dergilerde makaleler halinde yayınlandıktan sonra; 1974'te Donald R. Hill tarafından İngilizceye tam tercümesini yaparak, açıklamalı notlarla birlikte tek bir cilt haline getirmiştir.

 

Aslında bir mucit değil, bir mühendis olan; asıl amacının kendinden öncekilerin yaptığı aletleri mükemmelleştirmek olduğunu belirten Cezerî; kitabının dördüncü kısmında çeşmeler üzerindeki çalışmaları sırasında Mûsâoğulları'ndan ve Bizanslı Apolloinos'un otomatik müzik aletleri üzerine yazdığı eserden de bahsetmiştir.

 

Helenistik çağdan XIII. yüzyıla kadar uzanan bir mühendislik geleneğinin İslam dünyasındaki devamı olduğunun bilincinde olan Cezerî; İslam dünyasında Mûsâoğulları ile başlayan mühendislik geleneğini zirveye ulaştırmıştır.

Haberler


Tüm Haberler


Bizden Haberdar Olun!