"Dünyanın her yerinden insanların rahat ve huzur aramak için binbir umutla geldikleri, bir yuva olarak seçtikleri Konya şehrini hisar süsünden mahrum bırakmak hata olur. Her ne kadar haşmetimiz dünyanın etrafını saran bir sur olsa da zamanın dönmesi aynı kararda olmaz."
Sultan Alâeddin Keykubad, Konya

Baba İlyas el-Horasânî

(Öl. 659/1240)

 

Anadolu'ya gelmeden önce hayatı hakkında bir bilgiye sahip olmadığımız Şeyh Ebü'l-Bekâ Baba İlyas-ı Horasânî, büyük olasılıkla Moğol istilası sırasında, yanındaki Türkmenler ile Anadolu'ya göç etmiştir. Baba İlyas hakkında bilgi veren en eski kaynaklardan biri olan ve torunu Elvan Çelebi'nin 733/1332-33 yılında kaleme aldığı Menâkıbü'l-kudsiyye adındaki menkıbeye göre, Anadolu'ya geldikten sonra Amasya yakınında bugün İlyas köyü adı ile bilinen Çat köyüne yerleşmiş, bir zaviye açarak Vefâiyye tarikatını yaymaya başlamış ve etrafına pek çok mürid toplamıştır. XIII. yüzyıldan itibaren Türkmenler arasında yayıldığı, Yeseviyye, Kalenderiye, Haydariye gibi gayri Sünnî nitelikte diğer tarikatlarla birlikte XIV. yüzyılda dahi varlığını sürdürdüğü bilinmektedir.

 

Günümüze kadar Baba İlyas'ın Babaîlik adı altında bir tarikat kurduğu ileri sürülmüş olsa da böyle bir şeyin gerçekleşmediği bilinmektedir. Böyle bir tarikatın kurulduğu yönündeki görüşlerin tek nedeni 1240'ta yapılan ayaklanmanın çok iyi anlaşılamamasıdır. Daha önce belirtildiği gibi Baba İlyas herhangi bir tarikat kurmamış Amasya'nın Çat köyünde açtığı zaviyede Vefâiyye tarikatının şeyhi olarak görev yapmıştır. Baba İlyas'ın okuma yazma bilmeyen eski geleneklerini bir şekilde sürdüren Türkmenlerin yapısına uygun bir tasavvuf anlayışı sergilemesiyle etrafına pek çok Türkmen kitlesi toplayabilmiştir. Hatta ona Türkmenler arasında Baba Resûlulllah bile denmiştir.

 

637/1240 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev'e karşı iktidarı ele geçirmek için hazırladığı isyanın idaresini Baba İshak'a verdi. İlk zamanlarda başarılı olan ayaklanmada Türkmenler ilk olarak Amasya'da yenilgiye uğratılmışlar ve Amasya kalesine çekilen Baba İlyas burada Mübârizüddin Armağanşah'ın kuvvetleri tarafından yakalanarak idam edilmiştir. Baba İshak'ın yönetimi altında bulunan diğer Türkmen gurubu da Konya üzerine yürüyünce Kırşehir yakınlarında Anadolu Selçuklu ordusu tarafından yenilgiye uğratılarak isyan bastırılmıştır.

 

1240 yılında ortaya çıkan isyan birlikte Baba İlyas'ın başlattığı dini-tasavvufi hareket, onun ölümünden sonra oğlu Muhlis Paşa ve diğer halifeleri aracılığı ile İç ve Batı Anadolu'da yayılmıştır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde Abdalan-ı Rûm hareketini ve sonucunda Bektaşiliği doğurmuştur.

 

Eserleri

 

Baba İlyas'ın bilinen tek eseri, felsefe ve tasavvuf alanında yazdığı Cihad-nâme 'sidir. Anadolu Selçuklular döneminde tasavvuf hayatında önemli bir yere sahip olan Baba İlyas aslında Anadolu'nun toplumsal ve tasavvuf tarihinde etkileri günümüze kadar devam eden bir etki bırakmıştır.

Haberler


Tüm Haberler


Bizden Haberdar Olun!