"...sultanların sultanı, ümmetin koruyucusu, insanların koruyucusu, ülkenin hamisi, her tarafta emniyeti sağlayan, ihsanı yayan, yüce izzet sahibi, nesebi ulu, makamı temiz, fetihler sahibi, bahtiyar sultan Kılıç Arslan’ın torunu, din ve dünyanın yardımcısı Keyhüsrev’in oğlu Alâeddin Keykubad’dır."
el-Osmânî ez-Zencânî

Ahi Evren

(Öl. 659/1261)

 

Daha ziyade Ahi Evren adıyla bilinen müellifin tam adı; Şeyh Nasirüddin Ebu'l Hakayık Mahmud b. Ahmed el-Hoyî'dir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen müellifin birçok kaynakta doksan üç yıl yaşadığı bildirilmektedir. Böylelikle Ahi Evren'in ölüm tarihi 659/1261 göz önüne alındığında, 566/1171 onun için doğum tarihi olarak verilebilir. Yirmi kadar eser veren Ahi Evren, eserlerinin yanı sıra Anadolu'da Ahilik Teşkilatının kurucularından olması onu, Anadolu kültür tarihi açısından çok daha önemli bir noktaya taşımaktadır.

 

Hoy'da dünyaya gelen Ahi Evren; Azerbaycan, Horasan ve Maveraünnehir âlimlerinden ders almış ve Bağdat'ta tanıştığı Evhadüdin Kirmani ile 1204'te Anadolu'ya gelmiştir. Daha sonra Evhadüddin Kirmani'nin kızı Fatma Bacı ile evlenerek, kayınbabası ile birlikte Fütüvvet teşkilatının Anadolu'daki uzantısı olan Ahiliği kurarak Müslüman Türk esnafını örgütlemişlerdir.

 

Ahi Evren, 625 (1227–28) yılından sonra muhtemelen Sultan I. Alâeddîn Keykubad'ın isteği ile Konya'ya yerleşti. Burada hem sanatını icra ediyor, hem de müderrislik yapıyordu. Konya'da bulunduğu müddetçe gayet müreffeh ve itibarlı bir hayat süren Ahi Evren, Sultan I. Alâeddin Keykubad'dan devamlı destek ve himaye görmüş ve bu arada yazdığı bazı eserleri sultana sunmuştur. I. Alâeddin Keykubad sonrası sıkıntılı günler yaşayan Ahi Evren aynı zaman da Moğollara karşı sürekli mücadelede bulunmuş özellikle Ahi teşkilatının Kayseri'yi Moğollara karşı savunmaları da bu mücadelenin bir uzantısıdır.

 

1261 yılında Türkmenlerin ve Ahilerin Moğol yönetimine ve IV. Kılıç Arslan'ın yaptığı atamalara karşı çıktıkları isyanın çok sert bir şekilde bastırılması esnasında Ahi Evren ve Mevlâna'nın oğlu Alâeddin Çelebi de öldürülmüştür.

 

Eserleri

 

Letâifu'l-hikmet, Metali'u'l-ima, Tebsiratu'l-mübtedi ve tezkiretü'l müntehi, Menahic-i Seyfi , Letaif-i Gıyasiyye, Letaif-i Hikmet, Ağaz-u encam (vasiyet-name), Mürşidü'l-kifaye, Tuhfetü'ş - şekur (bu eser kayıptır.), Ulum-i Hakiki (bu eser kayıptır.), İlmü't-teşrih (bu eser kayıptır), Yezdan-şinaht, Müsari'u'l-müsari, Medh-i fakr-u zemm-i dünya, Tercüme-i el-elvahül-'imadiye, Tercüme-i en-Nefsü'n- Nâtıka , Tercüme-i Kitabu'l-hamsin fi usuli'd-din, Tercüme-i et- Teveccühü'l-etemmnahve'l hakk, Tercüme-i Miftahü'l Gayb, Mükâtebât .

Haberler


Tüm Haberler


Bizden Haberdar Olun!