"Selçuklular dönemi dinsel inanışları zamanın ve halkların alacalı karmaşasını dile getirmektedir. Selçuklular, insanlara, önyargısız, dinsel kör inançların üzerinde bakmayı çok önceden öğrenmişlerdir."
Vladimir Aleksandrovich Gordlevski
Anasayfa » ASYEP » Veri Tabanı

Veri Tabanı

Yapı Fişi Listesi

TAŞ MEDRESE



Yapı Fişi Yeri (Konumu) Adı
Günümüzde cami olarak kullanılan medrese; han, hamam ve çeşme ile birlikte inşa edilen külliyenin bir elemanıdır. Bu külliyeden günümüze ulaşan çeşme, han ve medrese Çay ilçe merkezinde bulunmaktadır.
Şehir
AFYON

Yapım Tarihi
H. 677 / M. 1278
a) Kitabe / Kitabeler
Medrese taçkapısında, kavsaranın üst kısmında yer alan iki satırlık mermer kitabesi günümüze ulaşmıştır.
b) Vakfiye
Vakfiyesi bulunamamıştır.
Kurucusu Banisi ve Hayatı
III. Gıyaseddin Keyhüsrev devrinin, yaptırdığı külliye sayesinde, ileri gelenlerinden Yusuf bin Yakup Bey külliyenin banisi olarak karşımıza çıkar.
Sanatçısı / Sanatçıları
Taçkapı kavsarasında yer alan pars figürünün bir tarafında “Amele Oğulbey” diğer tarafında ise “bin Mehmed Bey” yazılıdır. Yapının ve külliyenin mimarı kabul edilen Oğulbey bin Mehmed Bey’in hakkında bilgi bulunmamaktadır.
Onarımlar ve Bugünkü Durumu
Yapı üzerinde herhangi bir onarım kitabesi bulunmasa da yapının süreç içerisinde onarım gördüğü muhakkaktır. Cumhuriyet’ten sonra birkaç defa onarım gören yapıda bu onarımlar sırasında bazı değişiklikler meydana gelmiştir. İlk dikkati çeken iç mekânda çinilerin dökülmesi ve yerlerinin badanalanmasıdır. Medresenin camiye dönüştürülmesinden sonra kubbedeki aydınlık açıklığı kapatılmış ve kubbenin altında var olduğu bilinen havuzda kaldırılmıştır. Yapı geçtiğimiz yıllarda tekrar onarılmıştır.
Mimari Tanım - Plan (kesit ve İç tasvir)
Anadolu Selçuklu mimarisinde kapalı avlulu medreseler grubuna girmektedir. Kapalı avlulu, iki eyvanlı tek katlı bir plana sahiptir. Medreseye girişi sağlayan, hafif dışa taşkın taçkapı kuzey cephede eksende yer alır. Giriş eyvanında iç mekâna geçildiğinde, doğu ve batıda öğrenci odaları sıralanmaktadır. Tonoz örtülü ana eyvanın iki yanında kubbe örtülü iki kare mekân daha yer almaktadır. Medresenin kuzeybatı köşesinde kubbe ile örtülü kare mekân Yusuf bin Yakub’un türbesidir. Medrese önceleri kubbedeki aydınlık açıklığı ile aydınlatılmıştır. Güney cephe tamamen sağırken kuzey cephede taçkapı açıklığından başka hiçbir açıklık bulunmaz. Doğu ve batı cephelerde yer alan mazgal pencereler öğrenci odalarının aydınlatılması için açılmıştır. Beşik tonoz örtülü, sivri kemerli giriş eyvanından kubbeli mekana geçilmektedir. Daha önceden havuz olduğu bilinen, taş kaplama döşemeye sahip mekan halılarla kaplanmıştır. Çini süslemelerin haricindeki yüzeyler badanalanmıştır. Mihrap olarak günümüzde ana eyvandaki çini süslemeli mihrap kullanılırken, minber de ana eyvan kemerinin batı ayağına bitiştirilmiştir.
Mimari Tanım - Üç Boyutlu Mimari Özellikler (Cepheler ve dış tasvir)
Yapıya girişi sağlayan taçkapının bulunduğu kuzey cephe, giriş cephesi olması nedeniyle diğer cephelerden kullanılan malzeme ile ayrılmaktadır. Diğer üç cephede moloz taş örgü görülürken, kuzey cephe mermer ve kesme taşla kaplanmıştır. Kuzey cephenin ekseninde yer alan taçkapı bedresenin beden duvarlarından biraz daha yüksek tutulmuştur.
Mimari Tanım - Malzeme ve Teknik
Yapının genelinde; mermer, kesme taş, moloz taş, çini ve sırlı tuğla kullanılmıştır. Yapının en dikkat çeken malzemesi ise çinidir. İç mekânda yoğun bir şekilde kullanılan çini, mozaik tekniği ile uygulanmıştır. Kubbe eteğinde, ana eyvan kemerinin iç ve dış yüzeyinde, mihrapta kullanılmıştır.
Mimari Tanım - Süsleme Özellikleri
Yapıda süsleme cephelerde sadece kuzey cephenin ekseninde yer alan taçkapıda, iç mekanın birçok yerinde mozaik çini ve kubbede sırlı tuğla kullanılmıştır. Hafif dışa taşkın taçkapıda farklı süsleme unsurları bir araya getirilmiştir. Taçkapının en dışta çevreleyen derin ve dar bordürde lotus ve palmet motiflerine yer verilmiştir. Sonrasında yüksek kabartma olarak zencerek motifi ile yapılan şerit taçkapıyı çevrelemektedir. Dıştan içe doğru üçüncü ve son mordürde de geometrik geçme motifler kullanılmıştır. Altı sıra mukarnaslı kavsaranın üçüncü sırasında başı geriye doğru çevrili, kuyruğu rumi motifi ile sonlanan pars figürü Bursa kemeri formunda bir çerçeve içerisine yerleştirilmiştir. Kavsaranın dış iki yüzeyi de boş bırakılmamış ve sekiz kollu yıldız motifleri ile bezenmiştir. Taçkapının üst kısmında yüzeyi çok kollu yıldız motifleri ile bezenmiş iki mermer kabara arasında bir rozet yer alır. İç mekânda kubbenin iç yüzeyinde renkli sırlı tuğlalarla farklı baklava motifleri görülür. Çini mozaik iç mekânda kubbe eteğinde, pandantif yüzeyinde, mihrapta, ana eyvan kemerinin iç ve dış yüzeyinde, pencerelerin sivri kemerinde ve pencere alınlığında kullanılmıştır. Tüm çini programında çok kollu yıldızlar, lotus ve palmet motifleri kullanılmıştır. Mozaik çinilerin renkleri kullanılan motifler birçok yapıda karşımıza çıkarken farklı olarak medresenin çeşmesinde ayna taşı olarak kullanılan Bizans korkuluk levhasında görülen, bir şeritle baklava motifinin sarıldığı motif mozaik çini olarak mihrabın bordürlerinde kullanılmıştır. Bu detay anlamlı olduğu kadar düşündürücüdür.
Tarihlendirme
Mevcut kitabeden yapının inşa tarihi kesin olarak öğrenilmektedir.
Değerlendirme
Afyon-Çay’da banisini ve sanatçısını bildiğimiz ve H. 677 / M. 1278 yılında inşa edilen yapı hakkında fazla bilgi olmayan banisinin gücüne işaret ettiği kadar Anadolu Selçuklu sanatı içerisinde mimari kurgu ve süsleme programı ile özel bir yere sahiptir. Özellikle mihrapta kullanılan motifin, külliyenin çeşmesinde kullanılan devşirme malzemeden etkilenerek tercih edilmesi Anadolu Selçuklu-Bizans etkileşiminin bir örneği olarak karşımızda durması Anadolu Selçuklu mimarisinde devşirme kullanımına farklı bir üslupla yaklaşılması gerektiğini göstermektedir.
Seçme Kaynakça
ARIK; Oluş-ARIK; Rüçhan, Anadolu Toprağının Hazinesi Çini Selçuklu ve Beylikler Çağı Çinileri, Kale Grubu Kültür Yayınları, İstanbul, 2007. GÖNÇER; Süleyman; Afyon İli Tarihi, C.I, Karınca Matbaacılık, İzmir, 1971. KURAN; Aptullah, Anadolu Medreseleri, C. I, OTDÜ Mimarlık Fakültesi, Ankara, 1969. SÖZEN; Metin, Anadolu Medreseleri Selçuklular ve Beylikler Devri, C. 2, İTÜ Mimarlık Fakültesi, İstanbul, 1972. ŞAHİN; Kemal, “Afyon’da İki Selçuklu Medresesi”, IV. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri, 29-30 Eylül 1995, Afyon Belediyesi Yayınları, Afyon, 1995, s.233-237. YETKİN; Şerare, “Türk Çini Sanatından Bazı Önemli Örnekler ve Teknikleri”, Sanat Tarihi Yıllığı, İstanbul, 1964/1965, s.77-83.
Ekler (Kitabeler)
Emere bi imareti hazel medresetül mübarek fi eyyamı devletüs sultanel âzam zillullahi fil âlem Gıyasüd-dünya ved-din. Keyhusrev bin Kılıç Arslan halled-allahu sultana El-âbdüz-zaif el- muhtacı rahmetullahi Teala Ebul Mücahid Yusuf bin Yakub gafferallahu zenube fi sene seb’a ve Seb’ine ve sittemie. Sanatçı Kitabesi Amele Oğulbey bin Mehmed Bey
Ekler (Vakfiyeler)

Ekler (Planlar, kesit, röleveler)

Ekler (Fotoğraflar)

Hazırlayan

Tarih

Haberler

Anadolu Selçuklu Uygarlığı ve ASYEP Çalışmaları Ko...

Anadolu Selçuklu Uygarlığı, eserleri ve ASYEP çalışmalarına ait bilgiler aktarıldı.

Osmanlı Beyliği Mimarisinde Anadolu Selçuklu Gelen...

Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünü 1996 yılında tamamlayan Doç. Dr Sema GÜNDÜZ KÜSKÜ’nün yazığı eser Osmanlı mimarisinde..

XVIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Ta...

22-25 Ekim 2014 tarihleri arasında Aydın’da, Adnan Menderes Üniversitesi Merkez Kampüsü’ndeki Atatürk Kongre Merkezi’nde, Sanat Tarihi Bölümü tarafından düzenlenecektir.

Cerrâh-Nâme...

15. yüzyılın başında yazılan/resmedilen minyatürlü bir eser olan Cerrah-name cerrahi yöntemlerden ve ağırlıklı olarak ilaç yapımı..

The Seljuks Of Anatolia; Court and Society In The ...

Ortadoğu Tarihi uzmanı olan A.C.S. Peacock ve Sara Nur Yıldız tarafından yazılan “Anadolu Selçukluları- Ortaçağ Anadolu’sunda Devlet ve Toplum” kitabı..

Büyük Selçuklu Devleti Tarihi: el-Kamil Fi't-T...

İbnü’l Esîr’in el-Kâmil’i Türk tarihi; özellikle de Selçuklular, Haçlı seferleri, Abbasiler ve Moğol istilası, Musul ve el-Cezire için akla gelen ilk eserlerden olup..


Tüm Haberler


Bizden Haberdar Olun!